Εγώ ο Τυχαίος αναγνώστης που με έφερε εδώ το google...

Συνεχίζω εδώ το poll που είχα αρχίσει μερικούς μήνες πριν στο www.ophilos.eu

και παράλληλα μπορείτε να ψηφίζετε και στο παρακάτω poll που δημοσιεύω ταυτόχρονα αυτή την περίοδο και στο άλλο μου blog.

Κατοχυρώθηκα στο Sync!!!

H μετάφραση ως φιλοδοξία

Tης Aμαντας Mιχαλοπουλου από την Καθημερινή της Κυριακής 11.03.07.
Οι εμφάσεις στο κείμενο δικές μου:

«Γιατί γράφεις σε ποιες γλώσσες έχει μεταφραστεί το βιβλίο σου;», με ρώτησε τις προάλλες ένας Γερμανός συγγραφέας που καταλαβαίνει Ελληνικά. «Θέλω να πω, οι Ελληνες δεν θα ενδιαφέρονταν γι’ αυτήν την πληροφορία κι όλοι οι υπόλοιποι δεν θα μπορούσαν να τη διαβάσουν στα Ελληνικά». H παρατήρησή του με άφησε άφωνη. Στην Eλλάδα συνηθίζεται, πράγματι, να αναφέρεις λεπτομερώς στο αυτί του βιβλίου σου, ως τεκμήριο πολυπραγμοσύνης, τις μεταφράσεις του έργου σου.

Tο ίδιο βράδυ κατέβασα στην τύχη μερικούς τόμους σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας από τα ράφια της βιβλιοθήκης. Kανείς, μα κανείς Ευρωπαίος συγγραφέας δεν ανέφερε τις μεταφράσεις των έργων του. Στους πολυμεταφρασμένους υπήρχε η σημείωση: «Tο βιβλίο μεταφράστηκε σε τριάντα γλώσσες». Kι αυτό ήταν όλο. Oι Aμερικανοί δεν ασχολούνταν καν με το θέμα. H μετάφραση είναι ευνόητη στην περίπτωσή τους, αλλά ούτως ή άλλως δεν τους απασχολεί. Aντίθετα στην Eλλάδα μετράμε το εκτόπισμα του έργου μας, ανάλογα με τις μεταφράσεις. Aυτή είναι η μοίρα των μικρών γλωσσών. Aλλά, όσο κι αν αγωνιζόμαστε να το κρύψουμε, είναι και μια εκδήλωση του επαρχιωτισμού μας. Tο να κομπάζεις για μια μετάφραση ισοδυναμεί με την εξής δήλωση: Φάτε τη σκόνη μου. Δεν ασχολούμαι εγώ με τα λίγα και τα μικρά. Mε είκοσι χιλιάδες αναγνώστες. Δεν μου αρκούν.

H ψυχολογική αυτή στάση είναι ευνόητη και δικαιολογημένη. Kαθώς ο συγγραφέας μεγαλώνει, η φιλοδοξία του χάνει –ευτυχώς– τον επείγοντα χαρακτήρα της και το αρχικό, σαρωτικό νόημά της. Ωστόσο, τα εθνικά χαρακτηριστικά δε σβήνονται εύκολα: θέλουμε να ακουστεί η φωνή μας. Ενα πολυσέλιδο άρθρο του Σπύρου Mοσκόβου στο τελευταίο τεύχος του Eξάντα, το ελληνόφωνο περιοδικό του Bερολίνου, σχολιάζει την ελληνική «αποτυχία» στη Φρανκφούρτη το 2001 με όρους σχολικής επιτυχίας και όχι αδίκως. Eίμαστε ένας λαός οπαδών και μαθητών, «μια κοινωνία που καταναλώνει περισσότερα απ’ όσα παράγει» όπως πολύ σωστά γράφει ο Mοσκόβου. «H θέση μας είναι αμελητέα στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Γιατί κατ’ εξαίρεση θα έπρεπε να παράγουμε και στη συνέχεια να εξάγουμε μια λογοτεχνία που να συνταράσσει τον πλανήτη; Mήπως θα ήταν καλύτερο να συμβιβαστούμε με τον ρόλο του μικρού, αλλά να ζήσουμε τη γλισχρότητά μας όχι ως έξωθεν αδικία, αλλά ως εωτερική επίγνωση»; H άποψή του είναι σωστή, και από μια άποψη παρηγορητική. Aλλά δεν ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία μας. Πριν από μερικές εβδομάδες τα βραβεία «International Literature Award» που απονεμήθηκαν σε αμερικανικούς εκδοτικούς οίκους για τη μετάφραση ελληνικών έργων, μεταφράστηκαν ως «Διεθνή Bραβεία Λογοτεχνίας» και όχι ως «Bραβεία Διεθνούς Λογοτεχνίας», επειδή η ανάγκη μας για αναγνώριση είναι πιο βαθιά από την ανάγκη μας για ειλικρίνεια και ακρίβεια στην απόδοση. H εσφαλμένη μετάφραση δηλώνει και τη συλλογική, υποσυνείδητη φιλοδοξία μας: να αναγνωριζόμαστε, διεθνώς, να είμαστε διεθνείς. Kι όχι να συσχετίζουμε το όνομά μας μ’ ένα βραβείο ξένης λογοτεχνίας, άρα να είμαστε μια ζωή «οι άγνωστοι», «οι ξένοι».

Ωστόσο κάνουμε ό,τι μπορούμε για να ανήκουμε στους ξένους. Ολο και συχνότερα διαβάζουμε για ευρωπαϊκά δίκτυα μετάφρασης, στα οποία η Eλλάδα δε συμμετέχει. H τελευταία σχετική είδηση αφορά την ίδρυση ενός δικτύου που ονομάζεται «Xάλμα» και λειτουργεί ως φορέας γνωριμίας και μετάφρασης μεταξύ συγγραφέων και μεταφραστών. Συμμετέχουν, εκτός από τους Γερμανούς, Σέρβοι, Σλοβένοι, Bούλγαροι, Pουμάνοι, Πολωνοί, Eσθονοί, Oύγγροι κ.λπ. H Xάλμα έχει απ’ όλα: τους γείτονές μας, μερικούς Kεντροευρωπαίους, τη Δύση. Aλλά το περίεργο είναι ότι δεν ανήκουμε πουθενά. Bιαστήκαμε να αποκηρύξουμε τη βαλκανική μας ταυτότητα, οπότε επισήμως δεν ανήκουμε στα Bαλκάνια, ενώ η Δύση επίσης δεν μάς περιλαμβάνει – στην πράξη. Ισως η κατάφαση στο μικρό και στο λίγο να είναι το πρώτο βήμα για τον απεγκλωβισμό μας από τα ζητήματα που θέτει μια διεθνής «καριέρα», την οποία ούτως ή άλλως δεν έχουμε.

Kι αυτή η στάση δεν είναι απαισιόδοξη, είναι ρεαλιστική: μπορεί να οδηγήσει σε πιο δημιουργική αντιμετώπιση της ταυτότητάς μας.

Lefkos Toihos

Εδώ βάζουμε σκέψεις, κείμενα, σκίτσα, φωτογραφίες.

Δεν απαγορεύεται τίποτα.

Δέστε το σαν ένα λευκό τοίχο. Που μπορεί ο καθένας να γράψει ότι του έρθει. Επώνυμα ή ανώνυμα.

Αλλά και να σβήσει....

Για να δούμε λοιπόν το επίπεδο του πολιτισμού και της κουλτούρας μας.

Τι θα γράφατε σε έναν λευκό τοίχο?

Ξεκινήστε:

1. The road to success is always under construction. Philos
2. 
   

Good Night, and Good Luck

Το τελευταίο από τα 320 άρθρα του ΚΙΜΠΙ στην Κυριακάτικη Καθημερινή!

Από την "Κ" της 06.08.06

EΛEYΘEPOΣ ΣKOΠEYTHΣ

Good Night, and Good Luck

Κιμπι/ kibi2g@yahoo.gr

Το «καληνύχτα» μην το πάρετε τοις μετρητοίς. Το πιθανότερο είναι ότι αυτήν την ώρα είναι ντάλα μεσημέρι κι εσείς λιάζεστε δίπλα στην παραλία – αδιαφορώντας για τις συμβουλές των δερματολόγων. Αν μαζί με τις υπεριώδεις ακτίνες συλλέγετε και δημοσιογραφικές τοξίνες, διπλό το κακό.

Το «καληνύχτα» πάρτε το σαν ένα μικρό, ταπεινό αποχαιρετισμό. Αν τυχόν διαβάζετε αυτές τις γραμμές, σας ενημερώνω ότι πρόκειται για το τελευταίο κείμενο αυτής της στήλης, σε αυτήν τη σελίδα, σε αυτήν την εφημερίδα. Ω, δεν υπάρχει τίποτε δραματικό, συνωμοτικό, μυστηριώδες. Τα πράγματα είναι απλά. Τα πάντα έχουν ημερομηνία λήξης. Οι σχέσεις, οι υπεραξίες, οι άνθρωποι, το σύμπαν. Οι άνθρωποι έχουμε τουλάχιστον και το πλεονέκτημα της επίγνωσης, την πολυτέλεια να βάζουμε την τελεία σε κάθε μικρή φράση της ζωής, πριν γίνει φλύαρη, βαρετή ή σόλοικη. Κι όχι μόνο τελεία, αλλά και θαυμαστικό, ερωτηματικό ή αποσιωπητικά.

Ακόμη και τα άστρα έχουν προσδόκιμο ζωής μερικών δισεκατομμυρίων χρόνων. Πόσω μάλλον μια κυριακάτικη στήλη. Νομίζω πως αυτή κάλυψε ήδη τον μέσο όρο ζωής μιας επιφυλλίδας, ενός χρονογραφήματος. Σχεδόν εφτά χρόνια. Τριακόσια είκοσι κείμενα. Περίπου 250.000 λέξεις. Οκτώ εκατομμύρια χαρακτήρες. Δεν είναι κακός απολογισμός. Και η επίγευση, τελικά, ευχάριστη. Ο,τι ήταν να λεχθεί, έχει λεχθεί, μέσα σε αξιοπρεπή –θέλω να πιστεύω– όρια ελευθεροστομίας και αυτολογοκρισίας. Για ορισμένα κείμενα είμαι υπερήφανος. Για τα περισσότερα λέω ότι απλώς στέκονται. Για μερικά άλλα (όπως της περασμένης Κυριακής, γραμμένο σε υπαρξιακή σύγχυση) ντρέπομαι. Θα ήθελα να είχαν εξαφανιστεί. Delete.

Αισθάνομαι σαν τον μακαρίτη Γιώργο Οικονομίδη, ανάλαφρο διασκεδαστή των Αθηναίων μικροαστών τη δεκαετία του ’60. Κάπου στα 1980, ενόψει νομοσχεδίου για τον περιορισμό της αφισοκόλλησης στους δρόμους, έσπευσε να αποχαιρετίσει το μέσο που τον έκανε διάσημο. «Αγαπητέ τοίχε, σ’ ευχαριστώ και αντίο», έγραφε η τελευταία αφίσα του που γέμισε την Αθήνα. Εγώ πρέπει να ευχαριστήσω πολλούς. Τα τετραγωνικά εκατοστά αυτής της σελίδας, το σομόν χαρτί που με φιλοξένησε, τα τυπογραφικά στοιχεία, τα μελάνια, τα κομπιούτερ, τη φωτοσύνθεση, τους ανθρώπους που τα χειρίστηκαν, τους δεκάδες συναδέλφους, την εταιρεία. «Σ’ ευχαριστώ, ω εταιρεία...», που θα ’λεγε κι ο Νιόνιος, και δεν υπάρχει ίχνος σαρκασμού σ’ αυτό. Βλέπετε, η συνεργασία κεφαλαίου και εργασίας –ακόμη και γι’ αυτούς που είναι αλλεργικοί στο ιδεολογικό της φορτίο, όπως ο υποφαινόμενος– είναι κυριολεξία για κάθε αγαθό που φτάνει στα χέρια του καταναλωτή, του πελάτη, του αναγνώστη. Εμείς οι κονδυλοφόροι συχνά ξεχνούμε ότι διαχειριζόμαστε μιαν εκχωρημένη εξουσία να λέμε τη γνώμη μας χωρίς να μας τη ζητήσουν, με την αυθεντία και την αλαζονεία ενός απόστολου ή ενός προφήτη. Ο εκχωρητής αυτής της εξουσίας είναι η εταιρεία και η μεταβίβασή της σε μας τους μολυβοσπρώχτες συχνά υπερβαίνει ό,τι νοείται στενά ως συμφέρον, κοσμοθεωρία, κουλτούρα, ταυτότητα μιας εφημερίδας. Αλλά μάλλον εκεί έγκειται η γοητεία της. Στην ικανότητα συνύπαρξης της κατά συνθήκην ορθοδοξίας με την κατά τεκμήριο ανορθοδοξία και αίρεση. Γι’ αυτό, με κάθε ειλικρίνεια, και χωρίς καμιά διάθεση προσχώρησης στο νεφέλωμα της «ταξικής συνεργασίας», το ξαναλέω: «Σ’ ευχαριστώ, ω εταιρεία!».

Πρωτίστως, όμως, πρέπει να ευχαριστήσω εσάς –λίγους; πολλούς; Δεν θα το μάθω ποτέ– που κάνατε τον κόπο να ρίξετε μια ματιά στις κυριακάτικες φλυαρίες μου. Υπήρχε ένα μυστήριο στη σχέση μας· κάποιοι αναρωτηθήκατε ποιος και τι κρύβεται πίσω από την ακατάληπτη ψευδωνυμία μου. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτε σκοτεινό. Το όνομά μου δεν θα πρόσθετε τίποτε στη γνώση σας. Ούτε στον –κατ’ αρχήν διασκεδαστικό, αλλά όχι μόνο– προορισμό αυτής της στήλης που ήθελε να είναι ένα οικονομικό χρονογράφημα.

«Ηθελε να είναι χρονογράφημα», λέω. «Κι εγώ θέλω να γίνω Πάπας», θα πείτε εσείς. Τι ήταν τελικά αυτό το πόνημα, μαζί με τη «θυγατρική» στήλη που υπέκλεπτε «Θεωρίες για την υπεραξία» από τον Ρικάρντο, τον ευαγγελιστή Λουκά, τον Αριστοτέλη, τη Δημουλά ή τον Eminem; Αυτό είναι μια υπόθεση που θα απασχολήσει τους φιλολόγους του μέλλοντος, αν βρεθεί κάποιος ημίτρελος να ασχοληθεί. Αλλά η ψευδωνυμία ήταν και μια δίκαιη σύμβαση: ούτε εγώ σας ξέρω με τα ονόματά σας. Ας διατηρήσουμε, λοιπόν, αυτό το αμοιβαίο μυστήριο.

Τι υπήρξαν, λοιπόν, αυτή η στήλη και ο φορέας της μέσα στις σομόν σελίδες της οικονομικής ειδησεογραφίας; Η πρόθεση, τουλάχιστον, ήταν η εξής: Την τελευταία δεκαετία εισέβαλαν στην καθημερινότητά μας τα καινά δαιμόνια της αγοράς, του ανταγωνισμού, της επιχειρηματικότητας, της απελευθέρωσης, της ιδιωτικοποίησης. Υπάρχουν εδώ και αιώνες, αλλά στη ζωή των νεοελλήνων εισέβαλαν με τη συνήθη καθυστέρηση. Μπήκαν στον επίσημο λόγο των πολιτικών, συνδέθηκαν με το πορτοφόλι του μέσου πολίτη, έγιναν είδηση, ανάλυση, ακατέργαστη ορολογία, ομολογία πίστεως. Υιοθετήθηκαν από επαγγελματίες της αγοράς και της οικονομίας με τον φανατισμό νεοφώτιστου, πήραν διάσταση δόγματος και αντί για «καινά» έγιναν «κενά» δαιμόνια. Η στήλη είχε πρόθεση να αντιπαρατεθεί σ’ αυτόν τον δογματισμό –ίσως κουβαλώντας και τις δικές της ιδεοληψίες και δόγματα– με μια εμφανέστατη προτίμηση στον θείο Κάρολο, αλλά και με αρκετές απιστίες εις βάρος του, ρίχνοντας κλεφτές ματιές στον Ρικάρντο, τον Σμιθ, τον Κέινς, τον Γκαλμπρέιθ και πολλούς από τους φιλοσόφους του οικονομικού κόσμου, με όλες τις διαβαθμίσεις συμπάθειας και αντιπάθειας στον καπιταλισμό. Με μια δόση ειρωνείας, μια δόση χιούμορ, μια δόση μελαγχολίας, είχα την πρόθεση να διασκεδάσουμε μαζί την ευκολία των συνθημάτων της σοσιαλφιλελεύθερης ή της νεοφιλελεύθερης πολιτικής τάξης, του κρατικισμού και του αντικρατικισμού που τις διαπερνά κατά καιρούς, όπως η ακατάστατη περίοδος τις γυναίκες σε κλιμακτήριο. Δεν ξέρω ποιες από τις καλές προθέσεις μου εκπληρώθηκαν. Ξέρω όμως ότι στα 6,5 χρόνια που πέρασαν, πολλά από τα εύκολα συνθήματα της αγοράς έσκασαν μεγαλοπρεπώς σαν φούσκες: ο λαϊκός καπιταλισμός, η δημοκρατία των μετόχων, το έπος των νεοεπενδυτών, η ολυμπιακή φενάκη... Και δεν αντλώ καμιάν απολύτως ικανοποίηση απ’ αυτήν τη «δικαίωση».

Τι ήμουν τελικά μέσα στο σομόν έπος της αγοράς; Μερικές φορές αισθανόμουν χαμένος μέσα σε μιαν απέραντη λαϊκή εδωδίμων και αποικιακών προϊόντων, σαν τους μικροπωλητές που στήνουν τους πάγκους τους στις παρυφές της, για να πουλήσουν καρβουνάκια, φιτίλια για το καντήλι και λιβάνια, αβέβαιοι ανάμεσα στην ιδιότητα του επαίτη και του εμπόρου.

Πολυτελείς ανησυχίες ενός επαγγελματία της ενημέρωσης, θα πείτε, την ώρα που ο μέσος Λιβανέζος δεν ξέρει αν θα ζει αύριο, ο μέσος Αραβας συμπαθεί όλο και περισσότερο τον ισλαμοφασισμό της Χεζμπολάζ (έχεις δίκιο, Γιάννη) ο μέσος ευρωκράτης θέλει μιαν εκεχειρία εδώ και τώρα για να κάνει ανέμελος τις διακοπές του και ο μέσος εργολάβος αναρωτιέται πότε θα κλείσει δουλειές στην ανοικοδόμηση της Βηρυτού. Οντως πολυτελείς ανησυχίες. Αλλά sic transit gloria mundi...

Θα μου λείψετε, πάντως, κι ας μη σας ξέρω. Ας πούμε ότι έκλεισε ένας κύκλος, και –πού ξέρετε;– μπορεί να ξανασυναντηθούμε. Μικρός είναι ο κόσμος.

Εχετε χαιρετισμούς κι απ’ την απρόθυμη guest star αυτής της στήλης, την κόρη μου Βέρα, που τροφοδότησε κατά καιρούς με τις πρωτόγονες (ή εικαζόμενες) κοσμοθεωρητικές της απορίες την κυριακάτικη φλυαρία μου. Υπήρξε η μούσα μου, κι ας την εξέθεσα ερήμην της στο πλαίσιο της γνωστής, επαγγελματικής μας διαστροφής. Οταν ενηλικιωθεί θα της ζητήσω συγγνώμη.

Υ.Γ. Τι αποχαιρετιστήριο δώρο να σας κάνω; Τεχνικά είναι αδύνατο να σας προσφέρω, για παράδειγμα, μερικές αγαπημένες μουσικές. Αρκεστείτε σε τρεις αγαπημένους στίχους, στην ένθετη στήλη και μια εικόνα, χωρίς λόγια, που αξίζει ως συνήθως χίλιες λέξεις. Φάτε και μια καραμέλα μετά να πάρει την πικρή τους γεύση. Εγώ το δώρο μου το πήρα. Πολλή αγάπη από τους συναδέλφους μου. Κι αναρωτιέμαι πώς θα ανταποδώσω.

Good Night, and Good Luck.

Πώς αυξάνουν τις τιμές οι εταιρείες πετρελαίου

Από το Βήμα της Κυριακής 23.07.06

ΣΠ. ΚΤΕΝΑΣ

* Σε ομηρεία βρίσκονται οι πρατηριούχοι, οι οποίοι βάζουν υποθήκη τις ιδιοκτησίες τους προκειμένου να παρακολουθήσουν το ράλι τιμών

Δέκα επιχειρήσεις διαχειρίζονται κύκλο εργασιών 6,6 δισ. ευρώ ενώ ο συνολικός τζίρος του κλάδου ανέρχεται σε 8 δισ. ευρώ

Στα ψιλά των εφημερίδων πέρασε, την προηγούμενη εβδομάδα, η απόφαση της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού, που επιμένει ότι οι δύο πολυεθνικές εταιρείες καυσίμων - η ΒΡ και η Shell - έκαναν «τραστ τιμών» εις βάρος του καταναλωτή. Εφαρμόζοντας κοινή εκπτωτική πολιτική προς τους πρατηριούχους συνεργάτες τους, οι δύο εταιρείες διατηρούσαν, με έντεχνο τρόπο, τις τιμές σε υψηλά επίπεδα, αποκομίζοντας κάθε χρόνο κέρδη δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Το «κόλπο» που έχουν θέσει σε εφαρμογή οι εταιρείες έχει διπλό στόχο:

* Αφενός να διατηρήσουν υπό τον απόλυτο έλεγχό τους το εμπορικό δίκτυο, μετατρέποντας σε υποχείρια τους πρατηριούχους συνεργάτες τους, και

* Αφετέρου να συνεχίσουν να κρατούν σε υψηλά επίπεδα τις λιανικές τιμές, διατηρώντας την κερδοφορία τους στα ύψη. H νέα αυτή πρακτική που εφαρμόζεται τον τελευταίο 1,5 χρόνο παρέχει μια επίφαση νομιμότητας, προσφέροντας ταυτόχρονα στις εταιρείες που την εφαρμόζουν τη δυνατότητα να μην πέφτουν στο δόκανο της Επιτροπής Ανταγωνισμού.

Πώς μπορούν λοιπόν οι μεγάλες εταιρείες και πετυχαίνουν το φαινομενικά ακατόρθωτο;

---

Οι πρατηριούχοι καυσίμων είναι «δεμένοι» από τις πολυεθνικές και αναζητούν διέξοδο

---

Οι σχέσεις εταιρειών - πρατηριούχων ρυθμίζονταν ως πρόσφατα από τις πενταετείς εμπορικές συμβάσεις, σύμφωνα με τις οποίες και οι δύο πλευρές δεσμεύονταν να συνεχίσουν τη συνεργασία τους υπό συγκεκριμένους όρους. Την πρακτική αυτή των εμπορικών συμβάσεων ήλθαν να την υπονομεύσουν μικρότερες και μεσαίου μεγέθους εταιρείες, οι οποίες από το 2000 και μετά «μπήκαν σφήνα» διεκδικώντας ζωτικό χώρο στην αγορά πετρελαίου.

Το σπάσιμο των συμβάσεων ήταν «κρίσιμη μάχη» για όσους ήθελαν να παίξουν ρόλο και να λάβουν έστω και ένα «μικρό» κομμάτι της μεγάλης πίτας του μαύρου χρυσού. Και πράγματι, οι μικρότερες εταιρείες κατόρθωσαν να ροκανίσουν τμήμα της αγοράς.

Επιχειρώντας να αντιδράσουν, οι τελευταίες εγκαινίασαν νέα πρακτική: αντί για τις εμπορικές συμβάσεις εταιρειών - πρατηριούχων, προχώρησαν σε υπογραφή συμβάσεων εκμίσθωσης των πρατηρίων με τους ιδιοκτήτες των ακινήτων. Μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις, οι μεγάλες εταιρείες συμφωνούν να προκαταβάλουν στους ιδιοκτήτες των ακινήτων (όπου στεγάζονται τα πρατήρια) ποσά εκμίσθωσης που φθάνουν ως και 12 χρόνια. «Για πρατήρια με μέση μηνιαία κατανάλωση 200 κυβικά, που θεωρείται σχετικά μεσαία κατανάλωση, προσφέρονται από εταιρείες προκαταβολικά μισθώματα ως και 1 εκατομμύριο ευρώ» αναφέρει εκπρόσωπος εταιρείας, προσθέτοντας ότι «με τον τρόπο αυτόν δένεται χειροπόδαρα ο πρατηριούχος, ενώ από την άλλη το κόστος αυτού του κεφαλαίου που προκαταβάλλεται από τις εταιρείες μεταφέρεται στη λιανική τιμή».

* Την πληρώνουν οι καταναλωτές

Για να μπορέσει κανείς να καταλάβει τι επίπτωση μπορεί να έχει στην τσέπη του καταναλωτή η πρακτική αυτή, αρκεί να δει τις διαφορές τιμών μεταξύ μεγαλύτερων και μικρότερων εταιρειών οι οποίες φθάνουν τα 17 λεπτά το λίτρο. Τα 17 λεπτά, που είναι η διαφορά τιμής για την αγορά ενός λίτρου βενζίνης, δεν πάνε όλα στο ταμείο της μεγάλης εταιρείας. Ενα ποσοστό μπαίνει στην τσέπη του πρατηριούχου. «Υπάρχουν εταιρείες στην αγορά που εργάζονται με περιθώριο 0,5 λεπτό το λίτρο, την ίδια στιγμή που οι μεγάλες εταιρείες "πάνε" για 6 και 7 λεπτά το λίτρο. Αυτό δεν το επιβάλλει κανένας ανταγωνισμός, απλά κατασπαράζουν τους αυτοκινητιστές...» τονίζει ο ίδιος παράγοντας.

Αντιστοίχως σε επίπεδο πρατηριούχου, αυτό που συμβαίνει είναι ότι αυτός αποσπά ένα τμήμα της διαφοράς (των 17 λεπτών) - εξαρτάται από τη δύναμη διαπραγμάτευσης που ο ίδιος διαθέτει έναντι της εταιρείας και η οποία εξαρτάται από την κατανάλωση του πρατηρίου του και από το αν πληρώνει μετρητά ή με επιταγές την εταιρεία - αλλά είναι πλήρως εξαρτημένος από αυτήν. «Σε πολλές περιπτώσεις οι πρατηριούχοι που μπαίνουν σε τέτοια συνδιαλλαγή γίνονται υπάλληλοι των μεγάλων εταιρειών» επισημαίνει ο συνομιλητής μας, διευκρινίζοντας ότι «το αντίτιμο είναι μεγάλο. Οταν ο ιδιοκτήτης έχει λάβει χρήματα τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ως και διπλάσια της αξίας του ακινήτου, τι μπορεί να κάνει; Θα πουλήσει σε ό,τι τιμή επιθυμεί η εταιρεία».

Το δεύτερο «όπλο» αποτελούν οι μεγάλες εμπορευματικές πιστώσεις των εταιρειών προς τους πρατηριούχους οι οποίες συνήθως κυμαίνονται μεταξύ 300.000 και 400.000 ευρώ, αλλά σε μεμονωμένες περιπτώσεις φθάνουν το 1 εκατομμύριο ευρώ. «Δένουν τους πρατηριούχους με τις πιστώσεις αυτές υποθηκεύοντας συχνά τα πρατήρια» σημειώνει ο συγκεκριμένος εκπρόσωπος της εταιρείας και συνεχίζει: «Οπως καταλαβαίνετε, το κόστος εξυπηρέτησης του κεφαλαίου που δεσμεύεται για να δοθεί η εμπορευματική πίστωση, περνάει στην αντλία - άρα στον καταναλωτή».

Οι πρατηριούχοι που «δένονται» με μεγάλες εμπορευματικές πιστώσεις και πιθανόν υποθήκες δεν έχουν άλλη επιλογή να τις εξυπηρετήσουν από το να ανεβάσουν τις λιανικές τιμές στις αντλίες. Αν μάλιστα δεν είναι σε θέση να πληρώσουν σε ρευστό, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα για τους πρατηριούχους. «Οι πρατηριούχοι προκειμένου να καλύψουν τις απαιτήσεις των πιστώσεων, πουλάνε στους καταναλωτές ακριβότερα» αναφέρει ο ίδιος παράγοντας, προσθέτοντας ότι «στην πραγματικότητα κάποιοι εξ αυτών είναι απλώς θύματα μιας εναλλακτικής μορφής τοκογλυφίας, τα σπασμένα της οποίας πληρώνει ο καταναλωτής».

* Αλλαγή συσχετισμών

Πάντως η ραγδαία άνοδος των λιανικών τιμών των καυσίμων δημιουργεί σοβαρές αλλαγές ως προς τον συσχετισμό δυνάμεων στην εγχώρια αγορά εμπορίας «μαύρου χρυσού». Αυτό προκύπτει από τα στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης, σύμφωνα με τα οποία οι καταναλωτές στρέφονται σταδιακά προς τα πρατήρια με φθηνότερες τιμές.

Το πρώτο τετράμηνο του 2006 η αγορά της αμόλυβδης βενζίνης αυξήθηκε με ρυθμό 5,4%, ενώ το αντίστοιχο μερίδιο της Shell παρέμεινε στάσιμο. Το στοιχείο που καθορίζει πλέον τις εξελίξεις στην αγορά είναι το ότι οι καταναλωτές αναζητούν τα φθηνότερα πρατήρια αφού οι λιανικές τιμές έχουν υπερβεί κάθε όριο.

Ολα δείχνουν ότι οι ελληνικές εταιρείες κερδίζουν το παιχνίδι της αγοράς. Το γεγονός αυτό αναμένεται να αλλάξει και τους συσχετισμούς στην ίδια την εκπροσώπηση του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών, που κυριαρχείται από τις πολυεθνικές. Οι αντιθέσεις που επικρατούν σε αυτόν κρίνεται αδύνατον να συμφιλιωθούν. Ετσι, οι εκπρόσωποι των ελληνικών εταιρειών, φανερά πλέον, διατυπώνουν τη θέση ότι πρέπει να ανοίξει ο Σύνδεσμος σε όλες τις εταιρείες, αποδεχόμενος στις γραμμές του και τις επιχειρήσεις που επιθυμούν να γίνουν μέλη του. Εταιρείες, όπως η ETEKA - ελέγχει το 4% της αγοράς βενζινών -, θα προσφύγουν δικαστικά προκειμένου να ικανοποιηθεί το αίτημά τους για την είσοδό τους στον ΣΕΕΠ.

Aκατανόητη η αμερικανική αδράνεια

Από την Καθημερινή της 23.07.06

Οι ΗΠΑ κοιτάζουν σαν παρατηρητές τις ισραηλινές επιθέσεις στη Μ. Ανατολή

Tου David Ignatius - αρθρογράφου της Washington Post

Προ ολίγων ημερών, οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν δύο πολέμους: τον ένα που διεξήγαγαν στο Ιράκ και εκείνον κατά του Ιράν, που ήλπιζαν να αποφύγουν σχηματίζοντας μια ισχυρή συμμαχία ικανή να επιβάλει διακοπή του πυρηνικού του προγράμματος. Και τότε η Χεζμπολάχ απήγαγε Ισραηλινούς στρατιώτες και το Ισραήλ αντέδρασε με αγριότητα και, όπως μάλλον είχαν προεξοφλήσει οι χαράσσοντες πολιτική στην Τεχεράνη, ο τρίτος αυτός πόλεμος περιέπλεξε τη στρατηγική της Αμερικής στα άλλα δύο μέτωπα.

Ο πόλεμος της Χεζμπολάχ έχει σαφώς καταστήσει σαφή την απειλή από το Ιράν και τους αντιπροσώπους του. Ο ηγέτης της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, έχει εμφανισθεί ως ένας απερίσκεπτος αυτόκλητος φύλακας του Λιβάνου, του οποίου οι πράξεις απειλούν εξ ίσου Λιβανέζους και Ισραηλινούς. Δυστυχώς, η απάντηση του Ισραήλ έχει υπονομεύσει (για να χρησιμοποιήσουμε μια μετριοπαθή έκφραση) την κυβέρνηση του Φουάντ Σινιόρα στον Λίβανο, που με την Επανάσταση του Κέδρου αποτελούσε, μέχρι προ ολίγων ημερών, ένα από τα λίγα φωτεινά σημεία της περιοχής. Αυτές τις ημέρες όλες οι εμπλεκόμενες στη φρίκη πλευρές δείχνουν ότι είναι ανάγκη για τη Μέση Ανατολή να σκεφθούν όσο πιο ψύχραιμα μπορούν. Μια πρόκληση από πλευράς της Χεζμπολάχ προκάλεσε τον βομβαρδισμό του Λιβάνου από το Ισραήλ και ο Λίβανος με τη σειρά του προχώρησε σε φρικαλέες επιθέσεις πυραύλων σε ισραηλινές πόλεις. Σ' αυτόν τον κύκλο κάθε πλευρά βλέπει να επιβεβαιώνονται οι χειρότεροι φόβοι της, ενώ οποιαδήποτε περαιτέρω πρόκληση ή λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να έχει ολέθρια αποτελέσματα. Η μοναδική κατηγορία ανθρώπων που μάλλον θα είναι ευτυχείς με αυτήν την αλληλουχία γεγονότων είναι οι μουλάδες του Ιράν.

Βραδεία αντίδραση

Δεδομένου του πόσο σοβαρό είναι για την Αμερική το διακύβευμα αυτής της κρίσης, είναι ακατανόητη η παθητικότητα της κυβέρνησης Μπους. Η Χεζμπολάχ και το Ισραήλ παίζουν με τη φωτιά σε μια περιοχή γεμάτη βενζίνη και ο κόσμος περιμένει μια στιβαρή διπλωματική παρέμβαση της Αμερικής. Αντί γι’ αυτήν, όμως, βλέπουμε την υπερδύναμη με δεμένη τη γλώσσα και τον πρόεδρό της να μουρμουρίζει πάνω από ένα ανοικτό μικρόφωνο στην Αγία Πετρούπολη ότι ο Κόφι Ανάν πρέπει να τηλεφωνήσει στη Συρία και να την πείσει να απομακρυνθεί ή ότι η Κοντολίζα Ράις πρέπει να πάρει το αεροπλάνο για τη Μέση Ανατολή.

Η βραδύτητα στις κινήσεις του Μπους αποτελεί μερικώς μια προσπάθεια να δώσει στο Ισραήλ τον απαιτούμενο χρόνο για να καταστρέψει όσο μεγαλύτερο μέρος του οπλοστασίου της Χεζμπολάχ μπορεί. Τι θα γίνει, όμως, στη συνέχεια; Αξιωματούχοι της ισραηλινής κυβέρνησης ισχυρίζονται ότι κάνουν εκείνο που θα έκανε η κυβέρνηση του Λιβάνου αν είχε τη δυνατότητα, δηλαδή να διαλύσουν την ισχύ των σιιτών ανταρτών. Μόνο που ο στόχος αυτός είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί. Ο Λίβανος είναι ένα πεδίο μάχης εξ ίσου αχάριστο με εκείνο του Ιράκ και αυτό το θυμούνται καλά οι Ισραηλινοί. Το 1982 όταν εισέβαλαν έγιναν δεκτοί ως ελευθερωτές για να αναγκαστούν στη συνέχεια να αποχωρήσουν από το κίνημα της Χεζμπολάχ. Και η συγκυρία δεν είναι καλύτερη αυτήν τη φορά.

Ο πειρασμός του Πρόσπερου

Οι ιθύνοντες στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ συχνά διακρίνονται από μια στάση που εγώ αποκαλώ «πειρασμό του Πρόσπερου», κατά τον μάγο στην «Τρικυμία» του Σαίξπηρ. Ο Πρόσπερος πιστεύει ότι με τις μαγικές του δυνάμεις μπορεί να κάνει τα πάντα, να υποτάξει τον άγριο Κάλιμπαν και τα άλλα πνεύματα του στοιχειωμένου του νησιού και να τους κάνει εργαλεία του. Ηταν προφανές ότι είχε μπει στον πειρασμό αυτόν ο Αριέλ Σαρόν όταν εισέβαλε στον Λίβανο το 1982, ήταν σαφές ότι μπήκε στον πειρασμό αυτόν η Αμερική όταν εισέβαλε στο Ιράκ το 2003. Τόσο στη μία όσο και στην άλλη περίπτωση, οι Αραβες σύμμαχοι καλλιεργούσαν στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ την εντύπωση ότι θα μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα της κατάστασης κατά τρόπο που δεν μπορούσαν οι ίδιοι οι Αραβες.

Μπορείτε σήμερα να ακούσετε την ηχώ αυτής της συλλογιστικής, καθώς Ισραηλινοί αναλυτές αναφέρονται στο πώς οι χώρες στις οποίες πλειοψηφούν οι σουνίτες, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος και Ιορδανία, τους ευγνωμονούν επειδή διέλυσαν τη δύναμη των σιιτών.

Αντί να επιφέρουν θετικές αλλαγές, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή μάλλον θα προκαλέσουν απρόβλεπτες συνέπειες. Σε μια τέτοια περίπτωση, ένα σημαντικό χαρτί είναι ο σιιτικός πληθυσμός του Ιράκ, που είναι ο κρίσιμος σύμμαχος της Αμερικής στη χώρα. Αν οι επιθέσεις του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ συνεχιστούν επί εβδομάδες ή ακόμη και μήνες, σε πόσο χρονικό διάστημα θα αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ μια εξέγερση σιιτών στο Ιράκ, που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε καθοριστική ήττα των Αμερικανών; Και το δυσοίωνο είναι ότι στελέχη της CIA και του FBI ακούνε όλο και περισσότερα «λόγια» περί νέων τρομοκρατικών επιθέσεων στην Αμερική. Συχνά όταν προκύπτουν διεθνείς κρίσεις οι αναλυτές επικαλούνται την τραγική αλληλουχία γεγονότων που οδήγησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την πολιτική κατευνασμού του Τσάμπερλεν που έκανε τους ναζί να αποθρασυνθούν και να σφάξουν δεκάδες εκατομμύρια. Η εμπειρία από το Μόναχο του 1938 είναι το ανεξίτηλο μάθημα περί της αναγκαιότητας για δράση. Είναι, όμως, εξ ίσου αξιόπιστο το μάθημα από τον Αύγουστο του 1914, όταν ο κόσμος διολίσθησε σε έναν ανούσιο πόλεμο που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Βρισκόμαστε μήπως ενώπιον ενός συμβάντος σαν εκείνο στο Σεράγιεβο που κινητοποίησε την αλυσίδα συμβάντων τα οποία οδήγησαν την Ευρώπη στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει κανείς. Δεδομένων, όμως, των κινδύνων για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, αυτήν την εβδομάδα οι Αμερικανοί πρέπει να επιδείξουν επιθετική, ενεργό διπλωματία και όχι να κοιτάζουν σαν παρατηρητές. Αν η Αμερική θέλει να είναι ηγέτις του κόσμου, δεν μπορεί να εμφανίζεται όμηρος των γεγονότων.

Αχρηστα ΤΕΙ της περιφέρειας χωρίς στόχο και αποφοίτους

Από την Καθημερινή της 15.07.06

Διάσταση μεταξύ σπουδών και αναγκών τοπικής ανάπτυξης

Τμήματα ΤΕΙ με ελάχιστους, έως και με... δύο μόλις πτυχιούχους κάθε χρόνο! Η υποβάθμιση της ανώτατης τεχνολογικής εκπαίδευσης καταδεικνύεται -με στοιχεία του υπουργείου Παιδείας- από το γεγονός ότι σε περιφερειακά τμήματα λίγοι είναι οι σπουδαστές και ακόμη λιγότεροι οι πτυχιούχοι.

Tα τμήματα ιδρύθηκαν από τις προηγούμενες -μετά το 2000- ηγεσίες του υπουργείου Παιδείας για μικροκομματικούς λόγους και σκοπιμότητες. Τελικά, όμως, οι σπουδαστές και οι οικογένειές τους δεν πείθονται να μεταναστεύσουν, μόνο και μόνο για να γίνουν «υποζύγιο» της τοπικής ανάπτυξης, όπως ζητούν κάποιες δημοτικές αρχές, και όχι μόνο...

Πάντως, οι διοικήσεις των περιφερειακών ΤΕΙ φέτος ζήτησαν λιγότερους εισακτέους από εκείνους που τελικά όρισε το υπουργείο Παιδείας.

Και ίσως τελικά, οι κενές θέσεις που θα προκύψουν σε ορισμένα τμήματα θα αποτελέσουν την ευκαιρία για την ανασύνταξή τους, με δεδομένο ότι η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας δεσμεύθηκε ότι δεν θα κλείσει κανένα τμήμα ΤΕΙ και θα δοθούν και επιπλέον κονδύλια στα ιδρύματα.

Παταγώδης αποτυχία περιφερειακών ΤΕΙ

Από την Καθημερινή της 15.07.06

Του Αποστολου Λακασα

Οι νέοι δεν είναι διατεθειμένοι να «μεταναστεύσουν» για να σπουδάσουν, παρά τις επιθυμίες των δημάρχων

Η έκπτωση των περιφερειακών τεχνολογικών ιδρυμάτων στη χώρα μας είναι μεγαλύτερη από ό,τι φανταζόμασταν. Εάν η δύναμη ενός ιδρύματος προσμετράται και από τους αποφοίτους του, ποιο άλλο συμπέρασμα προκύπτει για τα τμήματα των ΤΕΙ που μέσα στην πρώτη πενταετία λειτουργίας τους έχουν κατά μέσο όρο κάθε χρόνο 2, 5, 9, 17 πτυχιούχους; Από τα στοιχεία που εστάλησαν από τα ίδια τα τμήματα στο υπουργείο Παιδείας για τους πτυχιούχους τους, προκύπτει ότι τελικά οι υποψήφιοι και οι οικογένειές τους δεν είναι διατεθειμένοι να «ακολουθήσουν» το σύνθημα «κάθε πόλη και ΤΕΙ» που υιοθετήθηκε από τις προηγούμενες -μετά το 2000- ηγεσίες του υπουργείου Παιδείας για μικροκομματικούς λόγους και σκοπιμότητες. Και αυτό γιατί τμήματα με σύγχρονο αντικείμενο, όπως αυτό της βιολογικής γεωργίας, αλλά με έδρα στην επαρχία δεν πείθουν τους εισακτέους τους να «μεταναστεύσουν» για να σπουδάσουν. Και αυτό παρά τις προσπάθειες των δημοτικών αρχών, που προσπαθούν να θέσουν τους φοιτητές των ΤΕΙ στο υποζύγιο της τοπικής ανάπτυξης, ζητώντας όλο και περισσότερες θέσεις εισακτέων. Αντίθετα, τα ίδια τα ιδρύματα δεν εναρμονίζονται με τα αιτήματά των δημάρχων. Είναι ενδεικτικό ότι φέτος οι διοικήσεις των περιφερειακών ΤΕΙ ζήτησαν λιγότερους εισακτέους από εκείνους που τελικά όρισε το υπουργείο Παιδείας. Τα ακαδημαϊκά συμβούλια των ιδρυμάτων ζήτησαν 20.555 εισακτέους, ενώ το υπουργείο Παιδείας όρισε 28.830. Δηλαδή, 8.275 εισακτέους λιγότερους από τον αριθμό που τελικά ορίσθηκε, με αποτέλεσμα το πρόβλημα των κενών θέσεων να αναδεικνύεται σε... τοπικό μόνο πονοκέφαλο εν όψει δημοτικών εκλογών. Αλλωστε, η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας δεσμεύθηκε ότι δεν θα κλείσει κανένα τμήμα ΤΕΙ και θα δοθούν και επιπλέον κονδύλια στα ιδρύματα, τα όποια θα μελετήσουν την αλλαγή αντικειμένου σε όσα τμήματα έχουν λίγους σπουδαστές.

Πολλοί εισακτέοι, λίγοι πτυχιούχοι

Δύο πτυχιούχοι σε σύνολο 464 εγγεγραμμένων σπουδαστών; Και όμως, συνέβη στο τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής του ΤΕΙ Ηπείρου. Αποτελεί το πιο ακραίο παράδειγμα του μειωμένου ενδιαφέροντος που δείχνουν οι εισακτέοι στα λεγόμενα τμήματα «χαμηλής ζήτησης» των ΤΕΙ. Βέβαια, δεν είναι η μόνη περίπτωση ΤΕΙ, αφού υπάρχουν τμήματα με ελάχιστους πτυχιούχους ενώ λειτουργούν τουλάχιστον μία πενταετία και έχουν εγγράψει στα μητρώα τους μερικές εκατοντάδες εισακτέους.

Ευρύτερα, από το υπουργείο Παιδείας υπολογίζεται ότι σχεδόν ο ένας στους πέντε από όσους εισήχθησαν σε περιφερειακά ΤΕΙ καταφέρνει να πάρει πτυχίο σε εύλογο χρονικό διάστημα. Οι υπόλοιποι περνούν στην κατηγορία των «αιώνιων» σπουδαστών. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που έχει ως αιτία την ανορθολογική ίδρυση τμημάτων σε κάθε πόλη της επαρχίας από τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Οι λόγοι που προκαλούν το πρόβλημα εστιάζονται κυρίως στο γεγονός ότι τα αντικείμενα των νέων τμημάτων δεν οδηγούν σε σαφή επαγγέλματα. Είναι γεγονός ότι πολλά τμήματα ΤΕΙ δεν έχουν ακόμη σαφή προγράμματα σπουδών με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γίνει αντιστοίχηση των γνώσεων που δίνουν με επαγγελματικούς κλάδους.

Απροθυμία

Από την άλλη, όμως, πίσω από το μειωμένο ενδιαφέρον των σπουδαστών να μεταβούν και να σπουδάσουν στην έδρα του τμήματος κρύβεται και η απροθυμία τους (ή και των οικογενειών τους) να ξοδέψουν χρήματα για «εκτός έδρας» σπουδές, παρότι το αντικείμενο σπουδές δεν τους είναι αδιάφορο. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις, τα τμήματα Τουριστικών Επιχειρήσεων (π.χ. στην Ηγουμενίτσα), Βιολογικής Γεωργίας στο Αργοστόλι, Μουσικής Τεχνολογίας και Ακουστικής στην Καλαμάτα και Χρηματοοικονομικής και Ελεγκτικής επίσης στο ΤΕΙ Καλαμάτας. Τα αντικείμενά τους είτε σχετίζονται με παραδοσιακούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας (τουρισμός) ή με νέους κλάδους (βιολογική γεωργία) ή έστω θεωρούνται ότι έχουν καλή πρόσβαση στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα (χρηματοοικονομικά, λογιστικά).

Προκύπτει, δηλαδή, ότι τελικά μπορεί κεντρικά το υπ. Παιδείας να σχεδίασε νέα τμήματα με στόχο την «αποκέντρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης», όμως οι Ελληνες γονείς δεν υιοθέτησαν αυτό τον στόχο, αφού το κόστος είναι πολλαπλάσιο του οφέλους. Ταυτόχρονα, καταρρίπτεται το επιχείρημα ότι οι νέοι μιας πόλης της περιφέρειας θα σπουδάσουν στην πόλη τους, αφού όλοι στοχεύουν σε περιζήτητα κεντρικά ΑΕΙ και ΤΕΙ.

Οι κενές θέσεις πρόβλημα μόνο των δημοτικών αρχών

Από την Καθημερινή της 15.07.06

Τα ΤΕΙ ζητούν λιγότερους εισακτέους, οι δήμαρχοι επιμένουν για περισσότερους! Πρόβλημα των τοπικών κοινωνιών και των δημοτικών αρχών, που στηρίζουν την ανάπτυξη στον «φοιτητικό τουρισμό», αποδεικνύεται ότι είναι το θέμα των θέσεων που θα μείνουν κενές στα περιφερειακά τμήματα ΤΕΙ λόγω της έλλειψης εισακτέων που δεν θα έχουν «πιάσει» τα βαθμολογικά όρια. Αντίθετα, με ακαδημαϊκούς όρους δεν δημιουργείται μεγάλο πρόβλημα αφού ο αριθμός των εισακτέων λίγο απέχει από τον αριθμό που ζητούν τα ίδια τα ΤΕΙ. Πρόταση που, κατά πάγια τακτική, δεν υιοθετείται από το υπουργείο Παιδείας το οποίο ορίζει μεγαλύτερο αριθμό εισακτέων. Ειδικότερα, με βάση τους 38.900 μαθητές που δεν έχουν στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις βαθμό πρόσβασης 10, υπολογίσθηκε ότι θα μείνουν 13.243 κενές θέσεις από τις 67.684 που διατίθενται στους υποψηφίους των Ενιαίων Λυκείων. Βέβαια, υπολογίζεται ότι περίπου 1.500 υποψήφιοι θα εισαχθούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, οι οποίοι παρότι δεν έχουν βαθμό πρόσβασης 10, θα έχουν πάνω 10.000 μόρια (τον δεύτερο εναλλακτικό όρο για την εισαγωγή). Ετσι, οι κενές θέσεις μειώνονται περίπου στις 12.000.

Στο επίπεδο αυτό κυμαίνεται και ο αριθμός των επιπλέον θέσεων που όρισε το υπουργείο για τα ΤΕΙ. Συνολικά, για όλα τα ΤΕΙ -κεντρικά και περιφερειακά- ο αριθμός των εισακτέων που ορίσθηκε από το υπουργείο Παιδείας ήταν 42.270, ενώ η πρόταση των ιδρυμάτων ήταν για 30.540 (δηλαδή, μια διαφορά 11.730 εισακτέων). Ομως, εάν εστιάσουμε στα περιφερειακά ΤΕΙ, όπου και θα υπάρξουν οι κενές θέσεις, τότε παρατηρούμε ότι το υπουργείο Παιδείας όρισε αριθμό εισακτέων 28.830, ενώ τα ακαδημαϊκά συμβούλια των ιδρυμάτων ζήτησαν 20.555 εισακτέων. Προκύπτει, δηλαδή, ότι τα ιδρύματα ζήτησαν 8.275 λιγότερους εισακτέους από τον αριθμό που τελικά ορίσθηκε.

Μάλιστα, υπό την πίεση των διαμαρτυριών των δημοτικών αρχόντων, ότι η θέσπιση βαθμολογικού ορίου στις πανελλαδικές εξετάσεις θα αφήσει πολλές κενές θέσεις στα χαμηλής ζήτησης TEI, το υπουργείο Παιδείας αποφάσισε φέτος να προχωρήσει στην ανακατανομή των συνολικών θέσεων, αυξάνοντας αυτές των περιφερειακών TEI και μειώνοντας των κεντρικών. Συγκεκριμένα, στα 10 TEI της περιφέρειας, τα οποία έχουν τμήματα «διακτινισμένα» σε διάφορες πόλεις της Δυτικής Mακεδονίας, της Hπείρου, της Δυτικής Στερεάς, της Kρήτης κ.λπ. οι θέσεις των εισακτέων αυξήθηκαν κατά 2.970. Aντίθετα, οι θέσεις των 5 κεντρικών TEI (Aθήνας, Θεσσαλονίκης, Πάτρας, Πειραιά και Xαλκίδας) μειώθηκαν κατά 1.390. Eτσι, προέκυψε μία συνολική αύξηση 1.580 θέσεων. Πάντως, η μείωση των σπουδαστών ίσως αποτελέσει την ευκαιρία για αναβάθμιση των ΤΕΙ με δεδομένο ότι η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας δεσμεύθηκε ότι δεν θα κλείσει κανένα τμήμα και θα δοθούν και επιπλέον κονδύλια στα ιδρύματα. Ταυτόχρονα, οι ακαδημαϊκές αρχές των ΤΕΙ μαζί με το υπουργείο Παιδείας θα μελετήσουν την αλλαγή αντικειμένου σε όσα μείνουν χωρίς σπουδαστές.

Αν ίσχυαν πέρυσι τα φετινά όρια

Περισσότεροι από τους μισούς εισακτέους από τα Eνιαία Λύκεια στα TEI (συνολικά 32.029 εισήχθησαν) είχαν πέρυσι βαθμό κάτω από τη βάση. Δηλαδή, θα έμεναν εκτός TEI εάν είχαν τεθεί τα βαθμολογικά όρια που θα ισχύουν από τις φετινές πανελλαδικές. Mάλιστα, σε συνολικά 10 τμήματα δεν θα εισάγονταν κανείς, καθώς ακόμη και ο πρώτος επιτυχών έχει και κάτω από 10.000 μόρια και βαθμό πρόσβασης κάτω από 10. Eιδικότερα:

- Aπό τα 197 τμήματα στα 96 έχουν εισαχθεί υποψήφιοι που δεν πληρούν κανένα από τα δύο βαθμολογικά όρια εισαγωγής, που ισχύουν από φέτος.

- Σε 10 τμήματα TEI με συνολικά 2.484 θέσεις για τους αποφοίτους των Eνιαίων Λυκείων κανείς υποψήφιος δεν ξεπέρασε τη βάση των μορίων ούτε και του βαθμού πρόσβασης. Πρόκειται για τμήματα περιφερειακών TEI με αντικείμενα σχετικά με τους τομείς της γεωπονίας, των τουριστικών επιχειρήσεων και των συνεταιρισμών.

- Στον αντίποδα το μεγαλύτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσαν τα τμήματα TEI πληροφορικής, λογιστικής, φυσιοθεραπείας, ηλεκτρονικής ξεπερνώντας τη βάση πολλών τμημάτων ΑΕΙ. Την υψηλότερη βάση στα TEI είχε το TEI Πληροφορικής Aθήνας (14.019 μόρια), και ο τελευταίος υποψήφιος είχε βαθμό πρόσβασης 15,3. Εκτός από τα τμήματα πληροφορικής ψηλά στη ζήτηση των υποψηφίων είναι τα τμήματα με αντικείμενο τη φυσικοθεραπεία, τη λογιστική, της ηλεκτρολογίας, τα λογιστικά, των δομικών έργων, της διακόσμησης. Ολα τα σχετικά τμήματα είχαν βάσεις πάνω από τα 10.000 μόρια. Συνολικά, σε 47 τμήματα ΤΕΙ πέρυσι όλοι οι εισακτέοι πληρούσαν και τα δύο όρια εισαγωγής που ισχύουν από φέτος, δηλαδή είχαν βαθμό πρόσβασης πάνω από 10 και άνω των 10.000 μορίων.

Μνημεία προχειρότητας τα νέα ΤΕΙ

Από την Καθημερινή της 15.07.06

Ενα κτίριο, ένας υποτυπώδης εξοπλισμός, και η αρχή έγινε! Στην Ελλάδα τα πράγματα πήγαν ανάποδα με τα νέα ΤΕΙ. Αντί να οργανωθούν επαρκώς τα τμήματα με εξοπλισμό και διδακτικό προσωπικό με άξονα τα τέσσερα χρόνια σπουδών και μετά να αρχίσουν να λειτουργούν, έγινε ακριβώς το αντίθετο. Στέλεχος του υπουργείου Παιδείας που έζησε τα νέα τμήματα από την αρχή τους ανέφερε στην «Κ» ότι πολύ λίγα από αυτά οργανώθηκαν σε βάσεις που να πληρούν τις ακαδημαϊκές απαιτήσεις ενός ιδρύματος ανώτατης εκπαίδευσης.

Κτιριακός εξοπλισμός

Κατ’ αρχήν, βέβαια, ο κτιριακός εξοπλισμός εξασφαλίσθηκε από τις τοπικές αρχές που εναγωνίως ζητούσαν να εντάξουν την πόλη τους στον πανεπιστημιακό χάρτη. Δεν ήταν δύσκολο να αγορασθεί και ο τεχνολογικός εξοπλισμός, αφού η διεύρυνση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έγινε με ευρωπαϊκά κονδύλια από το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. Κονδύλια επίσης υπήρχαν για τις αμοιβές των διδασκόντων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, ήταν η εξεύρεση διδασκόντων που θα πληρούσαν τα ακαδημαϊκά προσόντα για να στελεχώσουν τα τμήματα αυτά. Και αυτό διότι είναι απαραίτητο για τις τρεις πρώτες βαθμίδες διδασκόντων (καθηγητή, αναπληρωτή καθηγητή και επίκουρο) το διδακτορικό, οι δημοσιεύσεις και η εμπειρία. Για την τέταρτη βαθμίδα (τον καθηγητή εφαρμογών) απαιτείται μεταπτυχιακός τίτλος και τουλάχιστον 4ετής εμπειρία. Ετσι, υπήρξε δυστοκία εξεύρεσης του προσωπικού που θα έθετε τις σωστές βάσεις για την ακαδημαϊκή οργάνωση ενός τμήματος.

Ακόμη, όμως, και στις περιπτώσεις που βρέθηκαν υψηλού επιπέδου διδάσκοντες, υπήρξαν προβλήματα τόσο με τις υποδομές αλλά κυρίως με το επίπεδο των φοιτητών. Είναι ενδεικτική η περίπτωση που ανέφερε στην «Κ» στέλεχος του υπουργείου Παιδείας. Στις αρχές του 2000 Ελληνας καθηγητής με περγαμηνές και θητεία στον Καναδά δέχθηκε την πρόσκληση να οργανώσει ένα νέο τμήμα ΤΕΙ στη Βόρεια Ελλάδα. Ηλθε, οργάνωσε το πρόγραμμα κατά τα οικεία -σε εκείνον- ακαδημαϊκά στάνταρντ, όμως τελικά δεν μπορούσε να τα εφαρμόσει. Ο λόγος; Το χαμηλό επίπεδο των εισακτέων, ορισμένοι εκ των οποίων είχαν βαθμό εισαγωγής 5, 6, 7. «Πώς να γίνει δουλειά έτσι;» ρώτησε ο καθηγητής, απορώντας με τη δυνατότητα να εισάγονται υποψήφιοι με βαθμούς κάτω από τη βάση. Τελικά, το τμήμα λειτούργησε, αλλά ο πρώτος ενθουσιασμός χάθηκε αφού και το επίπεδο των εισακτέων δεν ήταν ανάλογο των προσδοκιών, ενώ δεν υπήρξε και ο ικανός αριθμός διδασκόντων για τη σύσταση της κρίσιμης μάζας για την ακαδημαϊκή οργάνωση του ιδρύματος. Οσο για τον καθηγητή από τον Καναδά προσγειώθηκε στην ελληνική πραγματικότητα...

Η αλήθεια για τα περιφερειακά ιδρύματα

Από την Καθημερινή της 15.07.06

Του Κωνσταντινου Σουτσα*

Η πολιτική από τις προηγούμενες κυβερνήσεις, να δημιουργούνται σχολές και τμήματα ΑΕΙ αλλά κυρίως ΤΕΙ χωρίς προγραμματισμό αλλά με γνώμονα τη μικροπολιτική, την ψηφοθηρία και την ικανοποίηση τοπικών συμφερόντων δημιούργησε ένα μοντέλο εκπαίδευσης στρεβλό και παθογενές, μόνο και μόνο για να ωφεληθούν οι τοπικές κοινωνίες. Από την άλλη, αυτή η πολιτική οδήγησε στην απαξίωση των ιδίων των τμημάτων, ενώ δημιουργήθηκαν στρατιές πτυχιούχων ανέργων. Επίσης παρόλο τον μεγάλο αριθμό εισαγομένων, εγγράφονται σε τέτοια Τμήματα, χαμηλής όπως λέγονται ζήτησης, οι μισοί. Αυτό ερμηνεύεται, ότι ανεξαρτήτως της επιτυχίας τους οι μαθητές δεν ενδιαφέρονται να φοιτήσουν σε τμήματα που δεν είναι ελκυστικά από επαγγελματικής κυρίως απόψεως. Ο μέσος όρος βαθμού πρόσβασης σε τέτοια τμήματα δεν υπερβαίνει το 7. Καταλαβαίνει κανείς ότι βαθμοί πρόσβασης του επιπέδου αυτού δεν αποτελούν εχέγγυο τόσο για σπουδές ανωτάτου επιπέδου όσο και για την κατάληξη των σπουδών αυτών. Αλλωστε, στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότεροι εγκαταλείπουν τις σπουδές τους. Είτε γιατί δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις σπουδές τους, είτε διότι διαμέσου του πτυχίου τους δεν διαβλέπουν καμία επαγγελματική προοπτική. Επομένως έχουν ωριμάσει οι συνθήκες εξορθολογισμού του εκπαιδευτικού συστήματος ώστε να διορθωθεί αυτή η στρεβλή δομή των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Οι προηγούμενες κυβερνήσεις, πίστευαν ότι με το δόγμα «ένα ΤΕΙ σε κάθε πόλη», θα μπορούσαν να λύσουν το πρόβλημα της Παιδείας και κυρίως να διαχειριστούν ακόμη και την αποτυχία των υποψηφίων μαθητών αποκομίζοντας κομματικά οφέλη. Το μόνο που κατάφεραν ήταν να ανεβάσουν τις τιμές των ακινήτων σε αρκετές πόλεις. Πιστεύουμε ότι τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και τις κατευθύνσεις των νέων τμημάτων, τον έχουν τα ίδια τα ιδρύματα και όχι οι τοπικές αρχές. Για τον λόγο αυτό το ΥΠΕΠΘ περνά πλέον τις διαδικασίες της ίδρυσης νέων τμημάτων από τα αρμόδια όργανα των Ιδρυμάτων και του ΕΣΥΠ, ώστε να υπάρξει σαφή τεκμηρίωση περί της αναγκαιότητας, σκοπιμότητας και βιωσιμότητάς τους.

* Ο κ. Σούτσας είναι Ειδικός Γραμματέας Τεχνολογικού Τομέα Ανωτάτης Εκπαίδευσης υπ. Παιδείας.

ΤΕΙ χωρίς σκοπό και πτυχιούχους

Από την Καθημερινή της 15.07.06

Μέχρι σήμερα προβληματιζόμασταν για το γεγονός ότι τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ της χώρας παράγουν πτυχία χωρίς αντίκρισμα. Σύμφωνα, όμως, με τα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας υπάρχει ακόμη ένας πρόσθετος λόγος ανησυχίας. Πολλά από τα ΤΕΙ, που χωρίς σχέδιο σκορπίστηκαν στην ελληνική ύπαιθρο, δεν παράγουν καν «χαρτιά», τα οποία οι Ελληνες πτυχιούχοι χρησιμοποιούν σε κορνίζα για να κοσμήσουν τους τοίχους των σπιτιών τους. Πολλά τμήματα πλημμυρίζουν από εισακτέους και... δεν έχουν πτυχιούχους! Το τμήμα «Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής» του ΤΕΙ Ηπείρου, που παρήγαγε δύο πτυχία σε σύνολο 464 εγγεγραμμένων, είναι η κορυφή του παγόβουνου. Υπάρχουν κι άλλα πολλά, για τα οποία οι σπουδαστές αδιαφορούν...

Το πρόβλημα της Ανώτερης κατά το παρελθόν και νυν Ανώτατης Εκπαίδευσης είναι πως φούσκωσε για να καλύψει αλλότριους της παιδείας στόχους. Με πρόσχημα την αποκέντρωση και στόχο την ψηφοθηρία δημιουργήθηκαν τμήματα με εξωτικά αντικείμενα σπουδών, που δεν έχουν καμιά αντιστοιχία με τις πραγματικές ανάγκες ούτε της αγοράς, αλλά, όπως αποδεικνύεται, ούτε των σπουδαστών. Το αποτέλεσμα είναι να σκορπίζονται τα λίγα χρήματα που δίνονται για την εκπαίδευση στην Ελλάδα, έτσι ώστε κάποιοι τοπικοί παράγοντες να επαίρονται προεκλογικά ότι κατάφεραν να έχουν κάποιο κατ’ όνομα εκπαιδευτικό ίδρυμα στην εκλογική τους περιφέρεια.

Οι στρεβλώσεις από την άκριτη αποκέντρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι πολλαπλές. Υπάρχουν ΤΕΙ που έχουν σπουδαστές, αλλά τους λείπουν οι καθηγητές. Αλλα έχουν καθηγητές, αλλά τα αποφεύγουν οι εισαχθέντες. Από κάποια άλλα λείπουν και καθηγητές και σπουδαστές. Είναι απλώς εικονικά ιδρύματα, τα οποία φιλοδοξούν να μεγαλώσουν για να γίνουν ΑΕΙ ή ΤΕΙ.

Η χώρα, όμως, δεν μπορεί να περιμένει. Χρειάζεται σοβαρά εκπαιδευμένο επιστημονικό και τεχνικό δυναμικό για να έχει μέλλον. Κι αυτό μόνο με μια πραγματική, γενναία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση μπορεί να επιτευχθεί. Αυτό, εξάλλου, υποσχέθηκε και η κυβέρνηση προεκλογικώς στον ελληνικό λαό.